Dr. Asif Raaz ਡਾ. ਆਸਿਫ਼ 'ਰਾਜ਼'
ਨਾਂ: ਅਹਿਮਦ ਰਾਜ਼ ਪਰਾਚਾ
ਕਲਮੀ ਨਾਂ: ਆਸਿਫ਼ ਰਾਜ਼ (ਡਾ.)
ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ਼: 10 ਮਾਰਚ 1951
ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ: ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਪਰਾਚਾ
ਜਨਮ ਸਥਾਨ: ਭਲਵਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਰਗੋਧਾ
ਵਿਦਿਆ: ਐਮ. ਏ.
ਕਿੱਤਾ: ਅਧਿਆਪਨ
ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ: ਤਲੀਆਂ ਹੇਠ ਅੰਗਾਰੇ
ਪਤਾ: ਬਲਾਕ ਨੰਬਰ 35, ਸਰਗੋਧਾ, ਪੰਜਾਬ
ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ (ਤਲੀਆਂ ਹੇਠ ਅੰਗਾਰੇ 1999 ਵਿੱਚੋਂ) : ਡਾ. ਆਸਿਫ਼ 'ਰਾਜ਼'
Punjabi Ghazlan (Talian Heth Angare 1999) : Asif Raaz
੧. ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੱਯਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ
ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੱਯਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ ।
ਇਕ ਅੱਲ੍ਹੜ ਕਿਰਦਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ ।
ਜੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਬੰਦਾ ਜਾਗ ਪਿਆ,
ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਫ਼ਨਕਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ ।
ਗ਼ਮ ਦੇ ਝੱਖੜ ਝੁੱਲਦੇ ਨੇ ਤੇ ਝੁੱਲਣ ਦੇ,
ਸੱਧਰਾਂ ਦਾ ਮੀਨਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ ।
ਭਾਵੇਂ ਦਿਲ ਦਾ ਲਹੂ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪੈ ਜਾਵੇ,
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ ।
ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਰੀਤਾਂ ਡੱਕਣ ਲਈ,
ਸੋਚਾਂ ਨੂੰ ਦੀਵਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ ।
ਮੈਂ ਫ਼ਨਕਾਰ ਆਂ ਪਿਆਰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਸਲਕ ਏ,
ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦਿਲਦਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ ।
'ਆਸਿਫ਼' ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਓੜਕ ਮੈਂ,
ਵੀਰਾਨੇ ਗ਼ੁਲਜ਼ਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡਾਂਗਾ ।
੨. ਰੁੱਖ ਇਕ ਦੋ ਹੀ ਪਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ
ਰੁੱਖ ਇਕ ਦੋ ਹੀ ਪਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ।
ਬਾਕੀ ਸਭ ਤੇ ਬਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ।
ਹਾਸੇ ਜਿਹੜੇ ਵੰਡਦੇ ਹੈਸਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ,
ਆਪੋ ਦੁਖੜੇ ਜਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਗ਼ਮ ਮੁੱਕ ਗਏ ਨੇ ਪਰ ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ,
ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ।
ਰਾਤੀਂ ਠਰਦੇ ਪਿੰਡੇ ਕਿਸਰਾਂ ਸੇਕਾਂਗੇ,
ਇਕ ਦੋ ਤੀਲੇ ਬਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ।
ਮੇਰੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਅੱਥਰੂ ਨੇ,
ਸਭ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿਚ ਢਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ।
ਹੁਣ ਖ਼ੁਸੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਾਡੇ ਸੀਨੇ ਠਾਰਦੀਆਂ,
ਸੀਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਬਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ।
ਕੌਣ ਸੁਣੇਂਗਾ ਗੱਲਾਂ 'ਆਸਿਫ਼ ਰਾਜ਼' ਦੀਆਂ,
ਲੋਕੀ ਹੁਣ ਤੇ ਟਾਲਣ ਜੋਗੇ ਰਹਿ ਗਏ ਨੇ ।
੩. ਕੁੱਝ-ਕੁੱਝ ਝੱਲਾ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ
ਕੁੱਝ-ਕੁੱਝ ਝੱਲਾ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ।
ਜੱਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ।
ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝਾਂਦੇ ਰਹੇ,
ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ।
ਅੰਦਰੋਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿਰਚੀ ਕਿਰਚੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ,
ਬਾਹਰੋਂ ਪੀਡਾ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ।
ਐਵੇਂ ਰੁੱਸਦੇ ਰਹੇਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ,
ਕੰਨ ਦਾ ਕੱਚਾ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ।
ਦੋਵੇਂ ਰੋਜ਼ ਉਡੀਕਦੇ ਸਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ,
ਜ਼ਿੱਦੀ ਪੱਕਾ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ।
ਅੱਖਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ,
ਚੁੱਪ ਖਲੋਤਾ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ।
'ਆਸਿਫ਼' ਝੂਠੇ ਜੱਗ ਨੇ ਝੂਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
ਨਹੀਂ ਤੇ ਸੱਚਾ ਉਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸਾਂ ।
੪. ਦਿਲ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲਕੋਂਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ
ਦਿਲ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲਕੋਂਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਕੱਲਿਆਂ ਬਹਿ ਬਹਿ ਰੋਂਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਅੱਚਣ-ਚੇਤੀ ਵੇਲੇ ਵਿੱਥਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ,
ਨੇੜੇ ਹੁੰਦੇ-ਹੁੰਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਫੇਰ ਨਾ ਮੁੜਕੇ ਆਈਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਪਿਆਰ ਦੀਆਂ,
ਰਾਹਵਾਂ ਮੱਲ ਖਲੋਤੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਦਿਲ ਦੀ ਪੈਲੀ ਦੇ ਵਿਚ ਵੱਤਰ ਆਇਆ ਨਹੀਂ,
ਖੂਹ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਜੋਂਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਰੋਜ਼ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਕੱਲਰ ਖਾਧੀ ਧਰਤੀ ਤੇ,
ਬੀਜ ਵਫ਼ਾ ਦੇ ਬੋਂਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ।
ਝੱਲਣੀ ਪੈ ਗਈ 'ਆਸਿਫ਼' ਹਾਰ ਨਸੀਬਾਂ ਨੂੰ,
ਹੰਝੂ ਹਾਰ ਪਰੋਂਦੇ ਰਹਿ ਗਏ ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ।
੫. ਇਹ ਤੱਕਿਆ ਏ ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੀ ਅੱਖ ਖੋਲੀ ਏ
ਇह ਤੱਕਿਆ ਏ ਜਿਸ ਦਿਨ ਦੀ ਅੱਖ ਖੋਲੀ ਏ ।
ਹਰ ਪੰਛੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਏ ।
ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੀਆਂ ਗ਼ਮ ਦੀਆਂ ਲੀਰਾਂ ਲੱਭੀਆਂ ਨੇ,
ਜਦ ਵੀ ਪੰਡ ਹਿਆਤੀ ਦੀ ਮੈਂ ਫੋਲੀ ਏ ।
ਦਿਲ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਨਾਣਾ ਚਾਹਿਆ ਤੇ ਲੱਗਿਆ,
ਦੁਨੀਆ ਮੂੰਹੋਂ ਗੁੰਗੀ ਕੰਨੋਂ ਬੋਲੀ ਏ ।
ਸ਼ਹਿਨਾਈਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਏ ਨਾਲੇ ਚੀਕਾਂ ਨੇ,
ਵੇਖ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੱਯਤ ਏ ਯਾ ਡੋਲੀ ਏ ।
ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਏ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ 'ਰਾਜ਼' ਦੀਆਂ,
ਜਿਉਂ ਬੇਲੇ ਵਿਚ ਹਰਨੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਟੋਲੀ ਏ ।
੬. ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਉਹ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ
ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਉਹ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
ਅੱਜ ਕੱਲ ਫੇਰ ਬਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਟੁਰਿਆ ਏਂ ਤਾਂ ਸੋਚ ਲਵੀਂ ਕਿ,
ਇਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੁੱਖ ਗਰਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
ਜੀਹਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚ ਬਦਨਾਮ ਰਿਹਾ,
ਉਹਨੂੰ ਹਾਲੇ ਤੀਕਰ ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
ਬੇ-ਫ਼ੈਜ਼ਾ ਸੱਜਣ ਏ ਇਸ ਬੱਦਲ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ,
ਧੁੱਪਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜਿਹੜਾ ਵੰਡਣ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
ਹੋਣ ਨਾ ਜੇਕਰ 'ਆਸਿਫ਼' ਤਲੀਆਂ ਹੇਠ ਅੰਗਾਰੇ,
ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਰੀਏ ਪਲਕਾਂ ਹੇਠ 'ਝਨਾਂ' ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।
੭. ਸੂਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੰਦੜੀ ਰੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ
ਸੂਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੰਦੜੀ ਰੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ ।
ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਵੀ ਮੰਦਾ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ ।
ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਸਨ,
ਹੁਣ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਘੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ ।
ਝੱਲੇ ਲੋਕੀ ਸ਼ਰਮ ਹਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰਾਂ ਨੂੰ,
ਦੌਲਤ ਦੀ ਤੱਕੜੀ ਵਿਚ ਤੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ ।
ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਗਵਾਹੀ ਕਿਹੜੀ ਏ,
ਉਹਦੀ ਮੁੱਠ ਦੇ ਕੰਕਰ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ ।
ਇਹਨਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਡੱਕਣਾ ਪੈਣਾ ਏ,
ਇਹ ਤੇ ਦਿਲ ਦੇ 'ਰਾਜ਼' ਫ਼ਰੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ ਨੇ ।
੮. ਭਾਵੇਂ ਲਹੂ ਵੀ ਦੇਣਾਂ ਪੈ ਜਾਏ, ਕਰੇ ਉਜਾਲਾ ਕੋਈ ਤੇ
ਭਾਵੇਂ ਲਹੂ ਵੀ ਦੇਣਾਂ ਪੈ ਜਾਏ, ਕਰੇ ਉਜਾਲਾ ਕੋਈ ਤੇ ।
ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਕ ਅੱਧਾ ਹੀ ਦੀਵਾ ਬਾਲੇ ਕੋਈ ਤੇ ।
ਵੇਲੇ ਦੇ ਫ਼ਿਰਓਨ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਹੱਕ ਦਾ ਕਲਮਾਂ ਆਖਣ ਲਈ,
ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਪ ਦੇ ਲੱਗੇ, ਤੋੜੇ ਤਾਲੇ ਕੋਈ ਤੇ ।
ਦਿਲ ਦੀ ਏਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵਰਕੇ, ਕਦ ਤੱਕ ਖ਼ਾਲੀ ਰਹਿਣੇ ਨੇ,
ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਲਿਖਦਾ, ਲਫ਼ਜ਼ ਨਿਰਾਲੇ ਕੋਈ ਤੇ ।
ਅੱਜ ਵੀ ਝੂਠਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚ, ਲੋੜ ਕਿਸੇ ਸੁਕਰਾਤ ਦੀ ਏ,
ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪੀਵੇ ਜ਼ਹਿਰ ਪਿਆਲੇ ਕੋਈ ਤੇ ।
ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਭਾਵੇਂ ਸੁੱਕ ਮੋਇਆ ਵਾਂ, ਚੰਨ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਨਣ ਨੂੰ
ਪਰ ਹੁਣ 'ਆਸਿਫ਼' ਚਾਹੁਣਾਂ, ਕਬਰੇ ਦੀਵਾ ਬਾਲੇ ਕੋਈ ਤੇ ।