ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰ ਭਰ ਮੁਸਕਰਾਵਣ ਲੋਕੀ । ਕਿਸਰਾਂ ਕਿਸਰਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਛੁਪਾਵਣ ਲੋਕੀ । ਚੁੱਪ-ਚੁਪੀਤਾ ਤੱਕਦਾ ਜਾਵਾਂ, ਮੀਲ ਦੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗੂੰ, ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਹਸਦੇ-ਰੋਂਦੇ, ਆਵਣ ਜਾਵਣ ਲੋਕੀ । ਹਲਦੀ ਵਰਗੇ ਦੇਖ ਕੇ ਚਿਹਰੇ ਇੰਜ ਲਗਦਾ ਏ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸਰਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਟੁਰਦੇ ਜਾਵਣ ਲੋਕੀ । ਸੂਰਜ ਨਿਕਲੇ, ਬੱਦਲ ਹੋਵੇ 'ਵਾ ਦਾ ਝੱਖੜ ਝੁੱਲੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਐਵੇਂ ਰੋਵਣ, ਹੱਸਣ, ਗਾਵਣ, ਲੋਕੀ । ਜਿਹੜਾ ਸੱਚਾ ਰੱਖਦਾ ਨਹੀਂ ਏ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖੋਟ, ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਕਦੀ ਨਾ 'ਅਜਮਲ' ਅੱਖ ਮਿਲਾਵਣ ਲੋਕੀ ।

ਉਂਜ ਤੇ ਡਾਢੇ ਸੋਹਣੇ ਬੜੇ ਸੁਹਾਣੇ ਸਨ । 'ਅਜਮਲ' ਪਰ ਉਹ ਮਨਜ਼ਰ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੇ ਸਨ । ਇਕ ਵਾਰੀ ਤੇ ਯਾਰ ਕਦੀ ਅਜ਼ਮਾ ਲੈਂਦਾ, ਮੈਂ ਕੀਤੇ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਕੌਲ ਨਿਭਾਣੇ ਸਨ । ਹਾਲੀ ਹੋਰ ਹਵਾਵਾਂ ਸ਼ੋਰ ਮਚਾਨਾ ਸੀ, ਹਾਲੀ ਹੋਰ ਗ਼ਮਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਛਾਣੇ ਸਨ । ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਬੇਦਰਦੀ ਦਾ ਸੌਦਾਈ ਸਾਂ, ਆਖ਼ਰ ਇਕ ਨਾ ਇਕ ਦਿਨ ਪੱਥਰ ਖਾਣੇ ਸਨ । 'ਅਜਮਲ' ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਚਾਂਦਾ ਕਿਸਰਾਂ ਮੈਂ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਿਰੇ ਜਾਣੇ ਪਹਿਚਾਣੇ ਸਨ ।

ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਉਹ ਵੀ ਮਿਹਣਾ ਮਾਰ ਗਿਆ । 'ਅਜਮਲ' ਅੱਜ ਮੈਂ ਹਾਰ ਗਿਆ ਮੈਂ ਹਾਰ ਗਿਆ । ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤਨ ਤੇ ਚਾਦਰ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ, ਇਕ ਦੀਵਾਨਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਗਿਆ । ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ 'ਵਾਜ਼ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਜਦ ਪੀੜਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚਕਾਰ ਗਿਆ । ਰੱਬਾ ਹੋਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ, ਨਾ ਮੈਂ ਡੁੱਬਿਆ ਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਪਾਰ ਗਿਆ । ਖ਼ਵਰੇ ਕਿਹੜੀ ਸ਼ੈ ਵੇ ਪਾਰ ਹਿਆਤੀ ਏ, ਮੁੜਕੇ ਨਾ ਉਹ ਆਇਆ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਗਿਆ ।

ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਂ । ਫੇਰ ਵੀ ਏਥੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਜਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਂ । ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੁਣ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਹਟਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਂ । ਇਕ ਨਾ ਇਕ ਦਿਨ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਡੰਗੇਗਾ ਯਾਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਂ । ਯਾਰੋ ਮੈਨੂੰ ਐਨਾ ਨਾ ਮਜਬੂਰ ਕਰੋ, ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੱਖੀ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਂ । ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾਂ, 'ਅਜਮਲ'ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਢਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੈਂ ।

ਕੋਈ ਭਾਰ ਇਹ ਚਾ ਸਕਦਾ ਏ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ । ਗ਼ਮ ਨੂੰ ਸੀਨੇ ਲਾ ਸਕਦਾ ਏ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ । ਆਪੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦੜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਕੋਈ, ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਸਕਦਾ ਏ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ । ਪਲਕਾਂ ਉੱਤੇ ਬਾਲ ਕੇ ਦੀਵੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ, ਕਿਹੜਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਸਕਦਾ ਏ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ । ਤੇਰੀ ਤਨਹਾਈ ਦੀ ਸੁੰਝੀ ਮਹਫ਼ਿਲ ਵਿਚ, ਹੋਰ ਵੀ ਕੋਈ ਆ ਸਕਦਾ ਏ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ । 'ਅਜਮਲ' ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ, ਦੀਵੇ ਕੌਣ ਬੁਝਾ ਸਕਦਾ ਏ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ।

ਦਿਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਤੇ ਗ਼ਮ ਦੀਆਂ 'ਵਾਵਾਂ ਵੱਜੀਆਂ ਨੇ । ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਹੱਥ ਦੀਆਂ ਲੀਕਾਂ ਗੱਜੀਆਂ ਨੇ । ਦੇਖਾਂ ਤੇ, ਦੋ ਧੂੜ ਉਡਾਉਂਦੇ ਵੀਰਾਨੇ, ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਸੱਜੀਆਂ ਨੇ । ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਜਿਸਮ ਖ਼ਵਾਓ ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ, ਖ਼ੂਨੀ ਗਿਰਝਾਂ ਹਿਰਸ ਦੀਆਂ ਕਦ ਰੱਜੀਆਂ ਨੇ । ਕੌਣ ਆਇਆ ਏ ਸੱਧਰਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਨੇ ਵਿਚ, ਕੀਹਨੇ ਵਿਚ ਲਾਵਾਰਸ਼ ਲਾਸ਼ਾਂ ਕੱਜੀਆਂ ਨੇ । 'ਅਜਮਲ' ਯਾਰਾ! ਅੱਜ ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗੂੰ ਵੱਜੀਆਂ ਨੇ ।

ਆਪਣੇ ਕੋਲੋਂ ਕਦ ਤੱਕ ਆਪ ਲੁਕਾਉਗੇ । ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨੇ ਖ਼ੋਲ ਝੜ੍ਹਾਉਗੇ । ਯਾਰੋ! ਕਦ ਤੱਕ ਬਾਲ ਕੇ ਦੀਵੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ, ਆਪਣੀ ਬਰਬਾਦੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਗੇ । ਜੇ ਨਾ 'ਵਾਜ਼ ਪਛਾਣੀ ਯਾਰੋ ਵੇਲੇ ਦੀ, ਕੱਖਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਰੁਲ ਜਾਉਗੇ । ਆਖ਼ਰ ਐਨੀ ਖ਼ਲਕਤ ਏ ਕੋਈ ਬੋਲੇਗਾ, ਕਿੰਨਿਆਂ ਬੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੰਦਰੇ ਲਾਉਗੇ । ਹੁਣ ਤੇ ਕਰ ਦਿਉ ਪਾਸੇ 'ਅਜਮਲ' ਪੱਥਰ ਨੂੰ, ਨਈਂ ਤੇ ਫਿਰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਠੋਕਰ ਖਾਉਗੇ ।

ਸ਼ਾਮ-ਸਵੇਰੇ ਸੀਨੇ ਲਾ ਕੇ ਰੋਨਾ ਵਾਂ । ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰੋਨਾ ਵਾਂ । ਥਾਂਈ-ਥਾਂਈ ਮੈਨੂੰ ਭੰਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਏ, ਉਹਨੂੰ ਆਪਣਾ ਯਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰੋਨਾ ਵਾਂ । ਪਹਿਲਾਂ ਬਜ਼ਮਾਂ ਅੰਦਰ ਖਿੜ-ਖਿੜ ਹਸਦਾ ਸਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਲੁੱਕ-ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੋਨਾ ਵਾਂ । ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾਂ ਚਾਅ ਸੀ ਬਦਲਣ ਦਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਰੋਨਾ ਵਾਂ । ਖ਼ਵਰੇ 'ਅਜਮਲ' ਰੋਣ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਆਦਤ ਏ, ਹਸਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਰੋਨਾ ਵਾਂ ।

ਲੱਖ ਕਰੋੜਾਂ ਤਾਰੇ ਚਮਕਣ, ਫੇਰ ਵੀ ਕਾਲੀ ਲੱਗੇ । 'ਅਜਮਲ' ਅੱਜ ਦੀ ਰਾਤ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਲੱਗੇ । ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਰਛਾਵੇਂ ਨੱਚਣ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਧੂੜਾਂ ਉੱਡਣ, 'ਅਜਮਲ' ਫੇਰ ਗ਼ਮਾਂ ਦੀ ਨ੍ਹੇਰੀ ਝੁੱਲਣ ਵਾਲੀ ਲੱਗੇ । ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਦੇਖਾਂ, 'ਅਜਮਲ' ਜਿਹੜੇ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੁੱਲ ਵੀ ਹਾਲੀ ਲੱਗੇ । ਮਸਲ ਰਿਹਾ ਏ ਜਿਹੜਾ ਪੈਰਾਂ ਥੱਲੇ ਗ਼ੁਨਚਾ-ਗ਼ੁਨਚਾ, 'ਅਜਮਲ' ਉਹੋ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਗੁਲਸ਼ਨ ਦਾ ਮਾਲੀ ਲੱਗੇ । ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਲਗਦੈ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਦਿਸਦਾ ਏ ਦਿੱਸੇ, 'ਅਜਮਲ' ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਚੰਨ ਉਹਦੇ ਕੰਨ ਦੀ ਵਾਲੀ ਲੱਗੇ ।