Khalil Azad
ਖ਼ਲੀਲ ਆਜ਼ਾਦ
 Punjabi Kavita
Punjabi Kavita
  

Punjabi Ghazlan Khalil Azad

ਪੰਜਾਬੀ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਖ਼ਲੀਲ 'ਆਜ਼ਾਦ'

1. ਅਮਨ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ

ਅਮਨ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ, ਉਲਫ਼ਤ ਦੀ ਮਹਿਕਾਰ ਵੀ ਆਂ ।
ਮੈਂ ਵੇਲੇ ਦੀ ਤਖ਼ਤੀ ਦਾ ਮੂੰਹ-ਮੱਥਾ, ਨਕਸ਼-ਨੁਹਾਰ ਵੀ ਆਂ ।

ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਮੈਂ ਸਾਂ, ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਂ ਆਂ, ਆਵਣ ਵਾਲਾ ਕੱਲ੍ਹ ਵੀ ਮੈਂ,
ਸੌਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾ ਲਉ, ਵਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਆਂ ।

ਲੁੱਕਣ-ਮੀਟੀ ਤੇ ਹੱਠ-ਧਰਮੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਖੇਡਣ ਦੇਣੀ ਨਈਂ,
ਮੈਂ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਅਮਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਵਤਾਰ ਵੀ ਆਂ ।

ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲ-ਮੁਨਾਰੇ, ਬਾਗ਼-ਬਗ਼ੀਚੇ ਮੇਰੇ ਲਈ,
ਦੁਖ ਵੀ ਮੇਰੇ, ਸੁਖ ਵੀ ਮੇਰੇ, ਅਮਨਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਆਂ ।

ਅੱਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੈਂ ਕੁੱਦਿਆ ਸਾਂ, ਧੌਣ 'ਤੇ ਛੁਰੀ ਫਿਰਾਈ ਸੀ,
ਨੇਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸਿਰ ਮੈਂ ਈ ਧਰਿਆ, ਜੱਨਤ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਵੀ ਆਂ ।

ਸੂਲੀ 'ਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਅਪਣੀ ਖੱਲ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਲਾਹੀ,
ਜਿਹੜਾ ਲੱਥ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਝੁਕਿਆ, ਉਸ ਸਿਰ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਵੀ ਆਂ ।

ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਾਸੀ, ਵੀ 'ਆਜ਼ਾਦ' ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ,
ਅਰਸ਼ 'ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਚਰਚਾ, ਮੈਂ ਓਹੋ ਮੈਂਅਮਾਰ ਵੀ ਆਂ ।
(ਮੈਂਅਮਾਰ=ਰਾਜ ਮਿਸਤਰੀ)

2. ਕੀਤਾ ਏ ਕਿਰਦਾਰ 'ਹੀਰੋ' ਦਾ

ਕੀਤਾ ਏ ਕਿਰਦਾਰ 'ਹੀਰੋ' ਦਾ, ਜੀਹਨੇ ਅਮਨ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ।
ਅਪਣੇ ਸਾਹ ਵੀ ਦੇ ਛੱਡੇ ਨੇ, ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ।

ਐਵੇਂ ਤੇ ਨਈਂ 'ਗ਼ਮ' ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ,
ਚਾਰ-ਦਿਹਾੜੇ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਨੇ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਹਿਮਾਨੀ ਵਿੱਚ ।

ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਉਡਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਪੱਲਾ, ਹੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਦੇਖਣ ਦੀ,
ਦਾਨਿਸ਼ਤਾ ਤੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਹੋਈ ਏ ਨਾਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ।

ਸੁਣਿਆ ਏ ਹੁਣ ਤਖ਼ਤ ਵਫ਼ਾ ਦਾ, ਉਹਨੂੰ ਮਿਲਣੇ ਵਾਲਾ ਏ,
ਕਾਸ਼ ! ਕਦੀ ਆ ਜਾਵੇ ਮੈਨੂੰ, ਮੌਤ ਉਹਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ।

ਫ਼ਸਲ ਵਫ਼ਾ ਦੀ ਜਿਸ ਥਾਂ ਬੀਜੀ, ਉੱਥੋਂ ਵੱਢੀ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਦੀ,
ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਏ ਕੁੱਲ ਹਿਆਤੀ, ਅਪਣੀ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ।

ਇਹਦੇ ਪੁੱਤਰ ਖਿੱਚਦੇ ਪਏ ਨੇ, ਚਾਦਰ ਇਹਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਅੱਜ,
ਲੱਗਦਾ ਏ ਹੁਣ ਮਰ ਜਾਏਗੀ, 'ਮਾਂ-ਬੋਲੀ' ਉਰਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ।

ਬੰਨ੍ਹ 'ਆਜ਼ਾਦ' ਏ ਅਜ਼ਮ ਮਿਰੇ ਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰੇ ਪਈ,
ਐਨਾ ਜ਼ਹਿਰਾ ਰਹਿਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਭੂਤੀ ਹੋਈ ਤੁਗ਼ਿਆਨੀ ਵਿੱਚ ।
(ਦਾਨਿਸ਼ਤਾ=ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ, ਹਿਆਤੀ=ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਉਰਿਆਨੀ=
ਨੰਗਾ ਪਣ, ਅਜ਼ਮ=ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਤੁਗ਼ਿਆਨੀ=ਹੜ੍ਹ)

3. ਅਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ, ਅਪਣੇ ਘਰ 'ਚੋਂ ਲੱਭਨਾ ਵਾਂ

ਅਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ, ਅਪਣੇ ਘਰ 'ਚੋਂ ਲੱਭਨਾ ਵਾਂ ।
ਭਰਿਆ ਮੇਲਾ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਕੱਲਾ ਦੱਬਨਾ ਵਾਂ ।

ਖੋਦਾਂ ਪਿਆ ਵਫ਼ਾ ਦੇ ਅੱਜ ਵੀ ਖੰਡਰਾਂ ਨੂੰ,
ਡਿੱਗਾ-ਢੱਠਾ ਪਿਆਰ ਦਾ ਭੋਰਾ ਕੱਢਨਾ ਵਾਂ ।

ਅੱਖ ਝਮਕੀ ਤੇ ਮੋਤੀ ਖਿਲਰ ਜਾਣੇ ਨੇ,
ਏਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਰੱਖਨਾ ਵਾਂ ।

ਨਹੀਂ ਮੁਨਾਫ਼ਿਕ ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਏ ਇੱਕ,
ਖਰੀਆਂ ਕਹਿਣੋਂ ਡਰਨਾ ਵਾਂ ਨਾ ਝਕਨਾ ਵਾਂ ।

ਸਾਹ ਮੇਰੇ 'ਚੋਂ ਬਾਸ ਲਹੂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਏ,
ਜ਼ਾਲਮ ਦਾ ਲਹੂ ਸ਼ਾਮ-ਸਵੇਰੇ ਚੱਖਨਾ ਵਾਂ ।

ਝੱਖੜ ਮੇਰੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੋਂ ਕਤਰਾਣ ਪਏ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਾਲ ਕਿਨਾਰੇ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਨਾ ਵਾਂ ।

ਲੱਗਦਾ ਏ 'ਆਜ਼ਾਦ' ਕਿ ਹੋਣੀ ਫਿਰਦੀ ਏ,
ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਪਿਆ ਪੜ੍ਹਨਾ ਵਾਂ ।

4. ਰੂਹ ਵੀ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੀ ਪਈ ਏ

ਰੂਹ ਵੀ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਪਿਛਲੀ ਰਾਤ ਦੇ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ।
ਜੁੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਸੱਜਣ ਬੇ-ਮੁਹਾਰੇ ਵਾਂਗ ।

ਕੰਢਿਉਂ ਧੱਕੀ ਬੇੜੀ ਤੁਰ ਪਈ, ਭੰਵਰਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਸੱਧਰਾਂ ਦੀ,
ਰੋਂਦੀ ਤੇ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ।

ਢਹਿੰਦਾ-ਢਹਿੰਦਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਏ, ਮਹਿਲ ਅਸਾਡਾ ਖੰਡਰਾਂ ਵਿੱਚ,
ਦੁਨੀਆਂ ਢੇਰ ਵੀ ਢਾਉਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਭੈੜੇ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ।

ਮੈਂ ਪ੍ਰਵਾਨਾ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ੱਮ੍ਹਾਂ, ਉਮਰ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਜਰਾਂ ਤੀਕ,
ਹੋਣੀ ਕਬਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਜਿਉਂ ਮੋਇਆਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਵਾਂਗ ।

ਮੈਂ ਪੈੜਾਂ ਦੇ ਪੈੜੇ ਤੱਕ ਕੇ, ਤੁਰਿਆਂ ਮੰਜ਼ਲ ਲੱਭਣ ਲਈ,
ਕਿਸਮਤ ਪਈ ਮਿਲਾਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਅੱਖਰ ਗ਼ਲਤ ਨਿਕਾਰੇ ਵਾਂਗ ।

ਕੱਚੀ ਡੋਰ 'ਆਜ਼ਾਦ' ਏ ਅਪਣੀ, ਗੁੱਡੀ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਹਵਾਂ ਦੀ,
ਖ਼ੌਰੇ ਕਿਉਂ ਉਡਾਂਦੀ ਪਈ ਏ, ਜੁਗਨੂੰ ਦੇ ਚਮਕਾਰੇ ਵਾਂਗ ।

5. ਮੇਰੇ ਲਹੂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਜੇ

ਮੇਰੇ ਲਹੂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਜੇ, ਤੇਰਾ ਲਹੂ ਨਾ ਰਲਦਾ ।
ਕਦੀ ਨਾ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਪਲਦਾ ।

ਜਿਸ ਦੇ ਖ਼ੂਨ 'ਚ ਖ਼ੁੱਦ-ਦਾਰੀ ਦਾ, ਕਤਰਾ ਰਲਿਆ ਹੋਵੇ,
ਅਣਖ ਉਹਦੀ ਦਾ ਝੱਖੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਰਹਿੰਦਾ ਦੀਵਾ ਬਲਦਾ ।

ਅੱਥਰੂ ਖ਼ੂਨ ਬਣਨ ਯਾ ਉੱਠਣ ਸੀਨੇ 'ਚੋਂ ਕੁਰਲਾਹਟਾਂ,
ਸ਼ਹਿਰ ਵਫ਼ਾ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਦਰਦੀ, ਹੁਣ ਨਈਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ।

ਮੁਨਸਿਫ਼ ਦੇ ਖ਼ੂਨ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਥੋੜੀ ਪਰਖ ਵੀ ਬਾਕੀ,
ਕਦੀ ਨਾ ਅਮਨ ਦੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ, ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਖੰਜਰ ਚਲਦਾ ।

ਜੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸੂਮਾਂ ਦਾ, ਖ਼ੂਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸ਼ਾਮਿਲ,
ਫੇਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਹਿਲ, ਛੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਜ ਠੱਲ੍ਹਦਾ ?

ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਚੋਂ ਲਾਂਬੂ ਉੱਠਣ, ਸੂਰਜ ਜੀਭਾਂ ਫੇਰੇ,
ਦਿਸਦਾ ਏ 'ਆਜ਼ਾਦ' ਪਿਆ ਹੁਣ ਸਾਹ ਦਾ ਸਾਇਆ ਢਲਦਾ ।

 

To veiw this site you must have Unicode fonts. Contact Us

punjabi-kavita.com